Gevolgbestrijding
Blauwalg is niet alleen meer een probleem voor professionele organisaties. Het is de laatste jaren vooral landelijk een probleem voor burgers en recreanten.  Het is niet alleen een probleem voor de volksgezondheid en schade aan fauna; tevens zijn er hoge kosten mee gemoeid.

Alle betrokkenen zijn volop in beweging om blauwalgen te bestrijden, op te ruimen of in het uiterste geval de wateren af te sluiten. Volop zijn we bezig met het bedenken van maatregelen om de gevolgen te bestrijden. Maatregelen die op zich allemaal goed lijken, maar alleen effect opleveren op de korte termijn. Met korte termijn wordt direct of de komende twee jaar bedoeld. Een opsomming van maatregelen:

• Afvangen van brasem en uitzetten van snoek

• Ontwikkelen van schuilplaatsen in en langs het water

• Uitzetten van watervlooien en andere kleine "algeneters"

• Brengen van stroming in het water

• Beluchten en water in water spuiten

• Aanleggen van helopfytenfilters

• Water enten met bacteriën

• Afzuigen van de "drijvende" blauwalgen

Gezien de problemen die blijkbaar jaarlijks groter worden zullen er nog wel meer maatregelen volgen. Zoals al aangegeven hebben deze maatregelen alleen aantoonbaar effect op de korte termijn en zijn zeker niet duurzaam.

Omslagpunt
De ontwikkeling van een overmaat aan blauwalg is eigenlijk zo'n 40 jaar geleden al begonnen. In elk water zit van nature blauwalg en zolang deze niet overmatig voorkomt ontstaat er geen enkel probleem. Echter, door veranderend ruimtegebruik, de functies van het water en wellicht ook de verandering van klimaat hebben tot gevolg dat biotopen veranderen.

Het "omslagpunt" is het moment dat het biotoop niet meer in staat is evenwicht te creëren waardoor uiteindelijk blauwe algen de kans krijgen zich massaal te ontwikkelen. Dit is ook het punt waarbij in vooral wat wateren die minder onder invloed van wind staan (stroming) vissen zuurstofhappend proberen te overleven. De vissen zien we, maar vergeet niet dat de belangrijkste onderdelen in het water, zoals de reeds genoemde watervlooien en alle andere organismen die zuurstof nodig hebben, ook een probleem hebben. Het verdwijnen van deze soorten zorgen voor het omslagpunt waardoor blauwalg zich explosief kan vermeerderen. Het gaat hierbij nog niet over een verstoorde stikstofkringloop en het giftige ammonia en nitriet dat niet alleen vissen, maar ook de andere fauna in het water verzwakt. De overblijvende nitraten zorgen daarbij nog even voor de nodige voedselverrijking. De natuur is gelukkig in staat om zich weer te herstellen. Hier is echter wat hulp bij nodig.

Voorkomen van blauwalg; aanpakken bij de bron
Explosies van blauwalgen zijn eigenlijk relatief eenvoudig te voorkomen (is anders dan bij bestrijden!). We moeten ervoor zorgen dat het biotoop wordt hersteld. Eigenlijk weten we pas echt wat er aan de hand is met het water als het biotoop de voorwaarden schept voor het benodigde evenwicht.

Een goed biotoop is te ontwikkelen met:

• een consequent beheer

• de juiste maatregelen op het juiste tijdstip

• een planmatige aanpak waarbij plan-do-check en act een belangrijke plaats in het beheer inneemt

• de nodige kennis van randvoorwaarden die het biotoop beïnvloeden

Waterbiotopen zijn erg kwetsbaar en zeer gevoelig voor omgevingsrandvoorwaarden. Het wordt tijd dat voor het waterbeheer waterdichte onderhoudsplanningen aan de muur komen te hangen. Geen beheerplannen maar praktische doe plannen. Planningen waarbij het uitzetten van bijvoorbeeld snoeken of bacteriën deel uit kan maken. Er moeten stappenplannen gemaakt worden voor biotoopherstel.

IPC Groene Ruimte heeft een methode ontwikkeld die in de praktijk wordt getoetst in een pilot project in Enschede. Het gaat hierbij om ca. 30 vijvers met verschillende problemen in randvoorwaarden. Variërend van een paar are tot een aantal ha. Er zijn vijvers waar al binnen een half jaar resultaat kan worden gehaald en vijvers waarvoor meerdere jaren nodig zijn. Uitgangspunt hierbij is optimaal beheer tegen minimale kosten.

Neem voor meer informatie contact op met Rob Arbeider, Adviseur Professioneel Groen bij IPC Groene Ruimte.

Originele datum blogpost: woensdag 9 maart 2011