Direct na de zomerstop liggen de meeste voetbalvelden er weer spic en span bij: vlak en met een goed gesloten grasmat. Maar na een aantal maanden competitie is in veel doelgebieden de eerste slijtage al weer zichtbaar. Het is onvermijdelijk dat het gras geheel of gedeeltelijk wordt weggespeeld op dit meest geplaagde stukje grasveld. Maar hoe voorkom je dat het een modderpoel wordt?

Zware belasting
De vierkante meters voor de doelmond krijgen het zwaar te verduren. Het duwen, trekken, draaien en afzetten van een groot aantal spelers zorgt voor een aanzienlijke mechanische belasting. Het markeren van het midden van het doel door, naar voorbeeld van Hans van Breukelen, de noppen een paar keer stevig door het gras te trekken is vaak het begin van een open plek. Verder zorgen het inschieten voor de wedstrijd, het medegebruik door de buurt en het gebruik van zware machines voor de nodige belasting. Het is niet verwonderlijk dat het gras voor het doel in de loop van het seizoen afhaakt. Op zich is het ook geen groot probleem, zolang het doelgebied voldoende vlak en stabiel blijft en dat ook bij nat weer het water voldoende wordt afgevoerd.

Oorzaak wateroverlast
Bij een goede profielopbouw en goed onderhoud is het niet nodig om in een modderpoel te spelen. Ook niet als het behoorlijk regent of heeft geregend. Een zware belasting (speeluren, intensiteit) kan de problemen ernstig versterken. De werkelijke oorzaak moet echter vooral worden gezocht in de toplaag en het onderliggende profiel.

Slechts een enkele keer is wateroverlast terug te voeren op een gebrekkige drainage. Vaker ligt de oorzaak in een ongunstige samenstelling van de toplaag, een slechte bodemstructuur of storingen in het profiel. De storingen in het profiel kunnen zowel tijdens de aanleg als door onderhoud ontstaan. Belangrijke oorzaken zijn het gebruik van verkeerd materiaal (grond, zand, toeslagstoffen), het doorwerken onder ongunstige (natte) omstandigheden of een verkeerde machinekeuze. Het resultaat daarvan kan variëren van verdichte en versmeerde lagen tot capillaire breuken.

Om de juiste maatregelen te kunnen bepalen, moet worden vastgesteld wat de oorzaak is en hoe diep het probleem het zit. De eerste stap is altijd een eenvoudig veldonderzoek met spade of holecutter. Ook het meten van de indringingsweerstand is altijd nuttig. Soms moet iets dieper worden geboord of gespit. In veel gevallen is het aan te bevelen ook granulair onderzoek uit te voeren.

Het water infiltreert niet, de samenstelling van de toplaag is ongunstig en structuur ontbreekt

Het profiel breekt af op freeslagen. De gelaagdheid belemmert de waterafvoer en een goede beworteling

Renovatie maatregelen
Als de oorzaak van het modderprobleem bekend is, zijn meestal nog meerdere renovatieoplossingen mogelijk. Vaak is een combinatie van maatregelen noodzakelijk. Voor alle maatregelen is een aantal algemene vuistregels van toepassing:

• Bedenk dat de laagtes voor het doel ontstaan door verdichting en verplaatsing van grond. De verplaatste grond is niet afgevoerd, maar ligt meestal in een driehoek rondom de laagte. Breng daarom in eerste instantie de verplaatste grond terug op de plek waar het vandaan komt en breng het doelgebied opnieuw onder profiel. Wees terughoudend met het aanvoeren van zand en grond. Zorg steeds voor een goede aansluiting tussen de grondlagen.

• Verwijder zoveel mogelijk de oude graspollen door affrezen of afsteken. Werk geen verse graspollen onder de grond. De afbraak van vers organisch materiaal onttrekt zuurstof aan de grond, die juist ten goede moet komen aan de wortelontwikkeling.

• Wees zuinig op de structuur van de grond. Gebruik geen frees en liever ook geen rotorkopeg voor het bewerken van de grond. Deze machines slaan de bodemstructuur kapot. In de doelmond is het bijna onmogelijk om opnieuw een goede bodemstructuur op te bouwen. Afhankelijk van de grond ontstaat op de bewerkingsdiepte bovendien gemakkelijk een storende laag (freeszool), die de ontwatering en wortelontwikkeling sterk kan beperken.

• Bewerk de grond altijd tot voorbij de oorzaak van het probleem. Het heeft geen zin om te vertidrainen op 0,15 m als de grond tot 0,25 m sterk verdichte is. Gebruik machines die de grond lichten en/of breken, zoals vertidrain, schudfrees, vaste tandcultivator of recyclingdresser. Voorkom versmeren en het kapotslaan van de structuur.

  Recyclingdresser: ook zeer bruikbaar bij het herstel van doelgebieden

• Indien sprake is van een sterke gelaagdheid of verdichting over een grote diepte, overweeg dan om het probleemgebied door te spitten met de kraan, eventueel in combinatie met verbetering van de grond samenstelling. Bij spitten is het wel belangrijk om in lagen opnieuw te verdichten om ongelijke nazakking te voorkomen.

• Als sprake is van een dikkere laag met een ongunstige samenstelling, kies dan voor een structurele oplossing en wissel de grond in het probleemgebied (al of niet gedeeltelijk) uit voor betere grond.

• Gebruik voor het verschralen, opvullen van laagtes grond die aansluit bij de samenstelling van de toplaag. Vermijd het gebruik van te verse organische stof, omdat deze veel zuurstof onttrekt aan de bodem. Dit ongunstig voor de wortelontwikkeling en leidt gemakkelijk tot anaerobe omstandigheden waarin black layer ontstaat. Een aantal sportveldbeheerders heeft goede ervaringen met het doormengen van lava in de toplaag

Cultirol voor het lostrekken van een oppervlakkig verdichte en versmeerde toplaag

• Haal niet meer overhoop dan nodig is. Als er dieper in het profiel geen sprake is van ernstige gelaagdheid of diepe verdichting, voer dan geen intensieve diepe bewerkingen uit, maar houdt structuur zoveel mogelijk intact. Breek de grond in de wortelzone los met een vertidrain of recyclingdresser en trek een verdichte of versmeerde toplaag ondiep los met bijvoorbeeld een cultirol.

• Losse grond moet weer worden aangereden om voldoende stabiliteit te verkrijgen. Doe dit niet bijvoorkeur met een trekker zonder zware werktuigen in de hefinrichting.

Preventief onderhoud
Om het ontstaan van modderpoelen voor het doel te voorkomen of op z'n minst uit te stellen, is het van belang de grasmat zo lang mogelijk te handhaven. Het gras vangt een deel van de belasting op en beperkt zo het verkneden en versmeren van de bovenste centimeters (behalve als de toplaag veel vocht vast houdt). Daarnaast zorgen de graswortels voor stabiliteit van de toplaag en in het groeiseizoen voor een actieve verdamping van het aanwezige water. In beide gevallen geldt: hoe dieper de beworteling hoe beter.

Zowel de infiltratie als de beworteling vermindert door verdichting van de grond. Bedenk hierbij dat alle verdichting van bovenaf komt. Het sleutelbegrip voor preventief onderhoud in dit verband is dan ook: regelmatig beluchten. In principe zijn alle gangbare beluchtingsmaatregelen als prikrollen, snijden en vertidrainen geschikt, mits uitgevoerd onder goede terreinomstandigheden. Dus niet uitvoeren onder te natte omstandigheden. Verder is het aan te bevelen om de bewerkingsdiepte te variëren en minstens een paar keer per jaar te wiedeggen. Omdat het herstel van de grasmat in de doelgebieden te bevorderen kan wat extra worden bemest. Als het doelgebied kaal gespeeld is, heeft bemesten geen zin meer.

In de zomerstop worden kale plekken hersteld. Een zo lange herstelperiode is gunstig om een zo sterk mogelijke grasmat te krijgen bij het begin van de competitie. In de praktijk is het vaak lastig om de herstelperiode op te rekken. Om de grasmat snel mogelijk dicht te krijgen kan een grotere hoeveelheid graszaad worden gebruikt. Omdat de nieuw ingezaaide doelgebieden met een afwijkend regime beregend moeten worden, is het handig om voor de doelgebieden te installeren die afzonderlijk bediend kunnen worden of op z'n minst een hydrant in de buurt van elk doel te plaatsen. Verder kan winst worden behaald door het gebruik van voorbehandeld graszaad en het afdekken van de ingezaaide plekken met een luchtdoorlatende folie, waardoor het zaad sneller kiemt en vestigt. Elke dag winst is meegenomen.

Meer weten over dit onderwerp?
Neem dan contact op met Ernst Bos, Adviseur Sport-, Speelvelden en Golfbanen bij IPC Groene Ruimte.

Originele datum blogpost: woensdag 9 februari 2011